Sectie III · Laatst herzien 2026-05-25
Internationale adoptie
Hoe het Dutch Protocol zich verspreidde via richtlijnen en klinieken — en hoe sinds 2020 verschillende landen tot herzieningen kwamen.
Samenvatting
Na publicatie van de Endocrine Society-richtlijn in 2009 en WPATH SOC-7 in 2012 werd het Dutch Protocol breed overgenomen in Europa, Noord-Amerika en Australië. Vanaf 2020 hebben verschillende landen — Zweden, Finland, het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen — de praktijk opnieuw geëvalueerd en aanzienlijke beperkingen ingevoerd. Voor een direct overzicht: de vergelijkende tabel.
Kritische noot
In de internationale implementatie is het Dutch Protocol op kernpunten afgeweken van het Nederlandse origineel: lossere inclusiecriteria, kortere diagnostische fase, lagere leeftijden bij eerste verwijzing, hogere comorbiditeit. De Cass Review (2024) concludeert dat de hedendaagse internationale praktijk niet eenvoudig als "voortzetting van het Dutch Protocol" kan worden gerechtvaardigd. Het beeld in 2025 toont een groeiende kloof tussen landen die het oorspronkelijke model voortzetten (waaronder Nederland) en landen die zich op grond van systematische evidence reviews terugtrekken.1
Subpagina's
- Vergelijkende tabel — alle landen in één overzicht
- Verspreiding — hoe het wereldwijd standaard werd
- Verenigd Koninkrijk — Tavistock GIDS
- Zweden — Karolinska en SBU
- Finland — COHERE-richtlijn 2020
- Noorwegen — Ukom 2023
- Denemarken
- Duitsland
- Verenigde Staten — Endocrine Society, AAP, WPATH
- Australië
- Wereldwijde stand 2025
- Athena Forum (EU) — Europees forum voor evidence-based jeugdgenderzorg
Internationale stemmen — bevindingen uit kritische organisaties
Analyses uit Frankrijk (La Petite Sirène, Réseau ESI), Duitsland (TransTeens-DE) en Canada (Gender Report) die de bevindingen van Cass, SBU en COHERE in hun nationale context plaatsen.
Réseau ESI: Cass Review-bevindingen
Hoe een Frans evidence-netwerk de brittelheid van transaffirmatieve zorg duidt na Cass.
La Petite Sirène: ASP — angst voor puberteit
Franse analyse waarom genderdysforie bij adolescenten beter als "angst voor de puberteit" wordt geduid.
La Petite Sirène: van evidence-based naar denial-based medicine
Hoe de gendergeneeskunde de eigen evidence-standaarden uitschakelde.
TransTeens-DE: Cass Review eindrapport
Duitse lezing: het fundament onder de huidige gendermedicijn wankelt.
TransTeens-DE: Finland — psychotherapie eerst
Hoe Finland psychotherapie als eerstelijnsbehandeling instelde en hormonen alleen op evidence-basis.
Gender Report (CA): Cass als nieuwe standaard
Canadese analyse: Cass Review als ankerpunt voor wereldwijde herziening.
Verwant
- Evaluaties — overzicht — de evaluatierapporten waar landen zich op baseren.
- Richtlijnen internationaal — primaire documenten.
- Huidige status Nederland.
- Personenregister · Tijdlijn.
- FAQ · Begrippenlijst
Voetnoten
- Cass H. Independent review of gender identity services for children and young people: final report. NHS England; april 2024.