Macro-analyse
Wat de overheid wel en niet weet over de kosten van transgenderzorg, hoe de zorg wordt bekostigd en wat de SiRM-scenario's zeggen over de wachtlijst.
Een totaalbedrag bestaat niet
Wie zoekt naar wat transgenderzorg in Nederland per jaar kost, vindt geen officieel totaal. In beantwoording van Kamervragen schreef de minister van VWS op 4 december 2023: "Het is niet mogelijk om een totaaloverzicht van alle genderbehandelingen te geven. Ik kan daarom geen inschatting maken van de totale kosten van genderbehandelingen." Volgens de minister valt de financiering van transgenderzorg grotendeels onder algemene zorgproducten en zijn die daardoor niet expliciet aan te merken als transgenderzorg (bron).
Wat wel bekend is: de dbc's
Sinds 2014 (met een wijziging per 2020) zijn er vijf dbc's ontwikkeld om genderzorg te beschrijven: intake, diagnose, operatie, real life fase en vervolg. Die hebben vrije tarieven die in onderhandeling tussen aanbieders en verzekeraars tot stand komen. De minister benadrukte dat deze zorgproducten maar een deel van de totale genderzorg omvatten. Op basis van passantentarieven gaf zij de volgende kosten per dbc (bron):
| Dbc | Minimum | Maximum | Gemiddelde |
|---|---|---|---|
| Intake | € 150,09 | € 1.353,35 | € 445,44 |
| Diagnose | € 402,18 | € 3.097,48 | € 1.255,90 |
| Operatie | € 2.001,52 | € 12.630,40 | € 6.856,30 |
| Real life fase | € 329,58 | € 2.869,97 | € 1.364,60 |
| Vervolg | € 329,58 | € 1.846,50 | € 851,84 |
De minister merkte erbij op dat de aantallen per dbc geen aantal unieke patiënten per jaar weergeven, omdat voor één patiënt in één jaar meerdere dbc's geopend kunnen worden.
De subsidie voor borstprothesen
Een deel van de financiering loopt buiten de zorgverzekering om, via de Subsidieregeling Borstprothesen Transvrouwen. In de VWS-begroting voor 2023 stond hiervoor 2,8 miljoen euro beschikbaar. Voor het beoogde coördinerende gremium was 580.000 euro voor vier jaar begroot uit de VWS-begroting (bron).
De SiRM-scenario's voor de vraag
In opdracht van ZonMw onderzocht SiRM (maart 2023) de vraag naar transgenderzorg. Het rapport bevat geen bedragen per scenario; het modelleert de vraag en de benodigde capaciteit. SiRM werkte met vier scenario's: (a) verdere individualisering en maatwerk, (b) grotere maatschappelijke acceptatie en bekendheid, (c) beknopte indicatiestelling en informed consent en (d) terughoudendheid met transgenderzorg. SiRM schrijft dat het niet goed te zeggen is of en in welke mate een van de scenario's zal optreden (bron).
Volgens SiRM liep de gemiddelde wachttijd voor nieuwe aanmeldingen in 2022 op tot bijna twee jaar. In elk gemodelleerd scenario is tijdelijke inhaalcapaciteit nodig om de wachttijd in te korten; in de meeste scenario's is daarvoor rond de tien jaar inhaalcapaciteit nodig om de gemiddelde wachttijd voor diagnostiek en indicatiestelling binnen de Treeknorm te krijgen (bron).
Het buitenland en de Cass Review
De Tavistock-kliniek GIDS sloot eind maart 2024; de nieuwe diensten in Engeland startten in april 2024 (bron). De Cass Review adviseerde NHS England in juli 2023 puberteitsremmers alleen aan te bieden binnen een onderzoeksprotocol (bron).
In het schriftelijk overleg over de SiRM-rapporten (Kamerstuk 31 016, nr. 365) stelden onder meer Kamerleden van de VVD, JA21 en de SGP vragen over de financiering en de kosten van transgenderzorg. De minister schreef dat zij de uitdaging van de zorgkosten herkent en wees op omzetplafonds als instrument dat zorgverzekeraars hanteren (bron).
Conclusie
Over de kosten van transgenderzorg in Nederland is geen totaalbeeld beschikbaar: de minister kan geen totaal noemen, omdat de zorg grotendeels onder algemene zorgproducten valt. Wat wel bekend is, zijn de tarieven van vijf dbc's, de subsidie voor borstprothesen die na 2028 niet wordt verlengd, en de SiRM-scenario's die laten zien dat in elk scenario tijdelijke inhaalcapaciteit nodig is.
Verder lezen
Bronnen
- SiRM, Onzekerheid over vraag transgenderzorg, inhaalcapaciteit zeker nodig, maart 2023 (Kamerstuk 31 016, nr. 352, bijlage)
- Tweede Kamer, Kamerstuk 31 016, nr. 365, verslag van een schriftelijk overleg, vastgesteld 5 december 2023
- Kamervragen (Aanhangsel Handelingen) 2024-2025, nr. 371